Na het schrijven van mijn blogs Thuisonderwijs, wantrouwen en de werkelijkheid daartussen en Thuisonderwijs is niet het probleem, merk ik dat er nog steeds een belangrijke vraag onder de oppervlakte suddert.
De aanleiding daarvoor ligt in de recente uitspraak van de Hoge Raad. Waar richtingsbezwaren in het verleden anders werden beoordeeld, lijkt nu steeds meer de gedachte naar voren te komen dat openbaar onderwijs in principe voor vrijwel iedereen passend is, omdat het objectief, kritisch en pluralistisch is.
Hoe vaker ik daarover nadenk, hoe vaker ik mezelf op dezelfde, vrij simpele vraag betrap: als openbaar onderwijs voor vrijwel iedereen passend zou moeten zijn, waarom hebben we dan bijzonder onderwijs?
Twee uitspraken die moeilijk naast elkaar passen
Wat deze vraag extra interessant maakt, is dat zij niet alleen raakt aan thuisonderwijs. Eigenlijk gaat zij over iets veel fundamentelers: de betekenis van richting binnen het Nederlandse onderwijsstelsel.
Aan de ene kant kennen we in Nederland een uitgebreid stelsel van bijzonder onderwijs. Scholen mogen werken vanuit een eigen levensbeschouwelijke of pedagogische visie, juist omdat we erkennen dat overtuigingen van betekenis kunnen zijn voor onderwijs.
Aan de andere kant benadrukte de Hoge Raad in een uitspraak van april 2026 dat openbaar onderwijs, juist doordat het objectief, kritisch en pluralistisch is, in principe passend zou moeten zijn voor ouders met uiteenlopende overtuigingen. Terwijl diezelfde Hoge Raad in 2012 nog expliciet oordeelde dat het ontbreken van een richting juist een grond kan zijn voor richtingsbezwaren tegen openbaar onderwijs.
Daar begint voor mij de twijfel. Want als openbaar onderwijs anno 2026 voor vrijwel iedereen passend is, welke betekenis kennen we dan nog toe aan bijzonder onderwijs?
Waarom hebben we bijzonder onderwijs?
Over openbaar onderwijs wordt vaak gezegd dat het objectief, kritisch en pluralistisch is. Voor veel ouders zal dat een prima uitgangspunt zijn. Maar juist daar ontstaat voor mij weer een interessante vraag.
Want voor veel religieuze en levensbeschouwelijke tradities is geloof niet slechts één onderwerp naast alle andere onderwerpen. Het vormt juist het kader waarbinnen naar de wereld wordt gekeken. Niet alleen tijdens een godsdienstles, maar ook in de manier waarop wordt gedacht over opvoeding, mensbeeld, moraal en de plaats van de mens in de samenleving.
Vanuit dat perspectief is het ontbreken van een specifieke levensbeschouwelijke richting niet automatisch neutraal. Voor sommige ouders vormt juist dat ontbreken een wezenlijk verschil.
Juist daarom kennen we in Nederland bijzonder onderwijs. De ruimte voor scholen met een eigen levensbeschouwelijke grondslag ontstond niet toevallig. Zij is voortgekomen uit de erkenning dat overtuigingen van betekenis kunnen zijn voor onderwijs. Dat richting ertoe doet. Dat blijkt niet alleen uit de geschiedenis van ons onderwijsstelsel, maar ook uit het feit dat nog altijd ongeveer 70% van de schoolgaande kinderen bijzonder onderwijs volgt.
Daarmee zeg ik niet dat openbaar onderwijs minderwaardig is. Ook niet dat bijzonder onderwijs per definitie beter is. Maar wel dat de vraag naar richting belangrijk genoeg is om een groot deel van ons onderwijsstelsel daarop te baseren.
En juist daarom blijf ik worstelen met de gedachte dat openbaar onderwijs in principe voor vrijwel iedereen passend zou zijn. Want als het ontbreken van een richting voor sommige ouders een zo fundamenteel bezwaar kan vormen dat daar binnen de Leerplichtwet expliciet rekening mee wordt gehouden, hoe kan datzelfde ontbreken van richting dan tegelijkertijd vrijwel geen rol meer spelen?
Bronvermelding
- Hoge Raad, 17-04-2012 (ECLI:NL:HR:2012:BV9201) – over richtingsbezwaren en het ontbreken van een levensbeschouwelijke of godsdienstige richting.
- Hoge Raad, 17-12-2019 (ECLI:NL:HR:2019:1925) – over de beoordeling van richtingsbezwaren.
- Hoge Raad, 21-04-2026 (ECLI:NL:HR:2026:658) – over de beoordeling van richtingsbezwaren tegen openbaar onderwijs en de betekenis van objectief, kritisch en pluralistisch onderwijs.
Samenwerken? Op MadeByStock.nl lees je meer over de mogelijkheden voor reviews en samenwerkingen. Wil je op de hoogte blijven van mijn persoonlijke ontwikkelingen? Bekijk dan zeker de pagina Het verhaal achter GeraRaakt even. Ben je op zoek naar nog meer tips en inspiratie? Bekijk dan zeker de verzamelpagina Thema’s & Ideeën.
Vond je dit artikel leuk en wil je in de toekomst niets meer missen? Volg me dan op Facebook of Pinterest of meld je aan voor de nieuwsbrief. Als je je nu inschrijft ontvang je direct een gratis printable met complimentenkaartjes en samenkaartjes voor meer verbinding thuis.